Zamów LightBox
LightBox to całodzienne zestawy pięciu posiłków:
  • o pełnej wartości odżywczej
  • dostarczanych do klienta kurierem
  • dla chcących się zdrowo odżywiać
    lub zdrowo i efektywnie schudnąć
Miasta, w których od października można zamawiać zestawy LightBox:

RYSUNEK MIESIĄCA

 

Gdzie LightBox jest dostępny?
Gdzie LightBox jest dostępny

Dieta Dukana (dieta białkowa) - za i przeciw

Dieta Dukana

@ alexannabuts - Fotolia.com

Białkowa dieta Dukana, nazwana tak od nazwiska Pierre Dukana, francuskiego internisty od ponad 30 lat specjalizującego się w dietetyce, należy w ostatnich kilku latach do najbardziej popularnych w Polsce i na świecie1 metod redukcji masy ciała. Niskowęglowodanowa, białkowa dieta Dukana zyskała rzeszę zwolenników na całym świecie przede wszystkim dzięki temu, że przy jej stosowaniu nie trzeba liczyć kalorii – można jeść tyle, na ile ma się ochotę, niezależnie od pory dnia i nocy. Jedynym ograniczeniem jest asortyment produktów wskazanych przez autora diety, w tym 72 pochodzenia zwierzęcego bogatych w białko (stąd nazwa – dieta białkowa) i 28 warzyw (100 pozycji liczyła pierwotna lista produktów, z których stosujący dietę białkową mogą korzystać – potem Pierre Dukan rozszerzył ją o kolejne).

Dieta Dukana jest dietą wysokobiałkową, gdyż udział w niej białka stanowi średnio 36% energii całodziennej i jest dwukrotnie wyższy niż przewidują normy zalecane przez instytuty naukowe i określane przez nie jako bezpieczny.

Na czym polega dieta Dukana?

Program żywieniowy diety białkowej opracowany przez Pierre Dukana składa się z czterech, różnej długości faz i w każdej z nich należy korzystać z określonych produktów w wyznaczonych bądź nieograniczonych ilościach. Najważniejsze zalecenia odnośnie poszczególnych faz są następujące:

1. Pierwsza faza, tzw. uderzeniowa, ataku lub proteinowa, trwa od dwóch do dziesięciu dni w zależności od liczby kilogramów do „zrzucenia”. W fazie tej wolno spożywać bez ograniczeń ilościowych 72 produkty pochodzenia zwierzęcego, a aby uniknąć zaparć zaleca się spożywanie każdego dnia dwóch łyżek otrąb lub po głównych posiłkach jednej łyżki oleju parafinowego.

2. Druga faza diety Dukana, tzw. naprzemienna, trwa 7 dni na każdy kilogram do „zrzucenia”. W tej fazie są dni, w których można spożywać tylko znajdujące sie na liście wysokobiałkowe produkty pochodzenia zwierzęcego oraz dni, w których spożywa się również warzywa – jedne i drugie do woli.

3. Trzecia faza to tzw. faza utrwalenia wagi po osiągnięciu jej docelowego poziomu. Poza produktami białkowymi i warzywami z poprzednich dwóch faz wolno spożyć dodatkowo ograniczone ilości innych wybranych produktów, np. owoców, żółtego sera czy niektórych produktów bogatych w błonnik. Trzeci etap powinien trwać 10 dni na każdy utracony kilogram, czyli miesiąc na każde zgubione 3 kilogramy.

4. W fazie czwartej, tzw. fazie stabilizacji, trwającej do końca życia zaleca się normalny sposób odżywiania, bez jakichkolwiek ograniczeń jakościowych w wyborze produktów, pod warunkiem stosowania się do trzech kluczowych zasad:

- jednego, zawsze tego zamego dnia w tygodniu należy jeść tylko produkty białkowe z listy podanej dla fazy uderzeniowej,

- konieczna jest choćby minimalna aktywność fizyczna – pokonywanie krótkich dystansów pieszo zamiast samochodem, niekorzystanie z windy,

- codziennie należy spożywać 3 łyżki otrąb owsianych.

Dlaczego dieta Dukana jest szkodliwa?

Pierre Dukan opracował program żywieniowy pozwalający na szybkie schudnięcie, o czym niżej, zagrażający jednak zdrowiu stosujących je osób, a w przypadku osób podatnych na niektóre schorzenia również ich życiu. Dieta Dukana jest bowiem sprzeczna z zasadami zdrowego żywienia zalecanymi przez wszystkie zajmujące się zdrowiem i żywieniem człowieka renomowane ośrodki naukowe na świecie.

Dieta białkowa zalecana przez dra Dukana nie dostarcza odpowiedniej ilości węglowodanów, natomiast zawiera zdecydowanie zbyt dużo białka. Maksymalna tolerowana ilość białka w diecie człowieka zależy od tempa absorpcji jelitowej aminokwasów oraz zdolności wątroby do ich rozkładu i syntezy mocznika (jednego z produktów rozkładu białek) oraz usuwania azotu z moczem, ale nawet najbardziej zdrowy organizm może sobie nie poradzić z nadmiernymi ilościami białka w diecie, które obciąża narządy odpowiedzialne za metabolizm tego składnika czyli nerki i wątrobę. W diecie zalecanej przez lekarzy i dietetyków z białka powinno pochodzić ok. 15% całodziennej energii pobieranej z pokarmem, tymczasem w diecie Dukana jest to ponad dwukrotnie więcej, co pokazują dane z poniższej tabeli.

 

Tab.1. Procentowy udział energii z wybranych składników odżywczych, dostarczanych z dietą tradycyjną wzorowaną na diecie śródziemnomorskiej i z dietą Dukana, ułożoną zgodnie ze wszystkimi zaleceniami jej autora.

Składnik Udział energii prawidłowy Udział energii w dietach:
tradycyjnej Dukana
I faza II faza III faza
białko ogółem 10-15 (20-25)* 20 59 57 30
węglowodany 45-65 (45-50)* 54 14 15 28
kwasy tłuszczowe:
- nasycone < 10 6 9 10 17
- wielonienasycone 6 do 10 9 4 4 4
* w dietach odchudzających

 

Również w związku z dużym udziałem mięsa w diecie Dukana znacząco zachwiane są proporcje pomiędzy białkiem zwierzęcym a roślinnym:

Tab. 2. Stosunek białka zwierzęcego do roślinnego w obydwu porównywanych dietach.

Białko zwierzęce/białko roślinne
zgodnie z zaleceniami w diecie tradycyjnej w diecie Dukana
I faza II faza III faza
ok. 1:1 1,2:1 33:1 25:1 7:1

Z kolei stwierdzane zaburzenia metabolizmu lipidowego, które mogą doprowadzić do rozwoju chorób układu naczyniowo-sercowego, to wynik niedoborów w diecie białkowej wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, błonnika i nadmiaru cholesterolu:

Tab. 3. Zawartość cholesterolu i błonnika pokarmowego w porównywanych dietach.

Składnik Jednostka Poziom zalecany Rodzaj diety
tradycyjna Dukana
I faza II faza III faza
błonnik g 25-40 38 15 17 26
cholesterol mg <300 130 1680 1530 920

Niezrównoważenie diety Dukana polega na nadmiarach lub niedoborach również składników mineralnych i witamin, a wśród nich przede wszystkim tych wymienionych poniżej.

Tab.4. Odchylenia zawartości wybranych witamin i składników mineralnych w diecie Dukana w stosunku do zalecanych norm.

Składnik Jednostka Norma* Odchylenia od zalecanych norm
I faza II faza III faza
witaminy:
A µg 800 +1670% +1250% +24%
E mg 9 -50% -35% +23%
C mg 80 -35% +25% N
skladniki mineralne:
fosfor mg 700 +400% +400% +250%
żelazo mg 12 +155% +125% +27%

¹ średnia dla wybranych sześciu grup mężczyzn i kobiet 19-65 lat

 

Do czego może doprowadzić stosowanie diety Dukana?

Zagrożeń wynikających ze stosowania diety Dukana – zwłaszcza przez dłuższy okres czasu, a więc przy „zrzucaniu” dużej liczby kilogramów – jest na tyle dużo, aby dać powody do zastanowienia się, czy warto zaczynać dietę. Poniżej kilkanaście najważniejszych:

1. KWASICA KETONOWA

W wyniku ograniczenia ilości węglowodanów organizm jest zmuszony do czerpania energii z innych źródeł, a przede wszystkim z tłuszczu. Produktem ubocznym spalania tłuszczów są ciała ketonowe, a ich kumulacja prowadzi do wzrostu kwasowości krwi, określanej jako kwasica ketonowa.

2. ZMĘCZENIE, ZABURZENIA KONCENTRACJI

Ketony w zastępstwie glukozy, stają się źródłem energii między innymi dla ośrodkowego układu nerwowego, co prowadzi nie tylko do zmniejszenia odczuwania głodu, ale powoduje uczucie zmęczenia i zaburza koncentrację.

3. ZAPARCIA, NOWOTWORY

Znaczny niedobór błonnika prowadzi do zaparć, sprzyjających rozwojowi raka jelita grubego.

4. NIEDOBORY SKŁADNIKÓW MINERALNYCH

Dieta Dukana może być przyczyną niedoboru mikro- i makroskładników mineralnych, a głównie wapnia, potasu, magnezu, których wchłanianie z przewodu pokarmowego w przypadku dużej zawartości białka, jest utrudnione.

5. NIEDOBORY ANTYOKSYDANTÓW

Niedobory w diecie dotyczą nie tylko składników mineralnych, ale również witamin w tym przede wszystkim rozpuszczalnych w wodzie z grupy B oraz pełniących rolę antyoksydantów roślinnych: ß-karotenu i witaminy E oraz C, a także polifenoli, występujących w warzywach i owocach, wzmacniających odporność, walczących z wolnymi rodnikami, zapobiegających chorobom cywilizacyjnym. Ilość warzyw i owoców jest zdecydowanie zbyt niska w porównaniu z zalecanym dla człowieka minimalnym spożyciem tych produktów wynoszącym 400, a optymalnie – 700 g dziennie.

6. OSTEOPOROZA

Nadmiar białka to także wzmożona praca nerek i zwiększona filtracja powodująca znaczną i niebezpieczną utratę wapnia z kośćca, co może doprowadzić do osteoporozy. Również zakwaszenie organizmu na skutek stosowania diety białkowej w dłuższym okresie czasu hamuje funkcje komórek biorących udział w procesach tworzenia tkanki kostnej, a stymuluje komórki uczestniczące w jej rozpadzie.

7. PRZEWLEKŁA CHOROBA NEREK

Dieta Dukana może mieć niekorzystny wpływ na pracę wątroby i nerek, zwłaszcza gdy narządy te są uszkodzone, a więc gdy zalecana jest dieta ubogobiałkowa, dostarczająca mniej niż 10% energii z białka. Dieta zawierająca nadmierną ilość białka powoduje zwiększone wytwarzanie mocznika i amoniaku, co znacznie obciąża obydwa narządy. Dotyczy to również osób z otyłością, a także z cukrzycą typu 2 i nadciśnieniem, które to choroby często towarzyszą otyłości. U osób tych istnieje zwiększone ryzyko przewlekłej choroby nerek, a dieta wysokobiałkowa może wyzwolić lub nasilić chorobę.

8. KAMICA NERKOWA, NADCIŚNIENIE

Białko spożywane w nadmiarze może prowadzić do kamicy nerkowej i niewydolności nerek, co w skrajnych przypadkach kończy się na dializach. Choroba ta polega na tworzeniu się złogów ze składników moczu i ich odkładaniu w obrębie układu moczowego. W ostatnich 25 latach częstość występowania kamicy nerkowej w krajach rozwiniętych zwiększyła się o 60-75%, przez co stała się ona trzecią chorobą układu moczowego pod względem częstości występowania po zakażeniach dróg moczowych i gruczolaku stercza. Udowodniono, że tak duży wzrost liczby zachorowań łączy się ze zwiększonym spożyciem białka zwierzęcego i niewystarczającą ilością przyjmowanych płynów.

9. UKŁAD NERWOWY

Dieta Dukana szkodzi układowi nerwowemu. Jak pokazał eksperyment przeprowadzony w 2011 roku przez badaczy z amerykańskiego Tufts University, komórki nerwowe osób pozostających na dietach wysokobiałkowych nie funkcjonują prawidłowo, co przekładało się na osłabienie koncentracji, pamięci i spostrzegawczości. Upośledzeniu funkcji układu nerwowego sprzyja również niedobór witamin: B, C, A, E oraz składników mineralnych: magnezu, manganu, selenu, które w diecie białkowej występują w zbyt małych ilościach, bądź wcale.

10. RYZYKO ZGONÓW

Dotychczasowe badania wskazują, iż diety niskowęglowodanowe, w tym wysokobiałkowe mogą zwiększać ryzyko zgonów sercowo-naczyniowych i zgonów ogółem np. badania autorów szwedzkich, przeprowadzone wśród 42 237 kobiet w wieku 30-49 lat (obserwacja 12-letnia) wykazały, iż spożycie diety niskowęglowodanowej i wysokobiałkowej łączyło się z 37% wzrostem zgonów na choroby układu naczyniowo-sercowego.

11. UKŁAD MIĘŚNIOWY

W związku ze spadkiem ilości glikogenu produkowanego z dostarczanych do organizmu węglowodanów obniża się wydolność pracy mięśni.

12. HIPERWITAMINOZA - USZKODZENIE WĄTROBY

Przy spożywaniu białek w nieograniczonych ilościach może dojść do hiperwitaminozy – nadmiaru witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, a po pewnym czasie do uszkodzenia wątroby, która je magazynuje.

13. DNA MOCZANOWA

Długotrwałe zakwaszenie organizmu, spowodowane dietą bogatą w białka a ubogą w węglowodany, może zwiększyć ryzyko rozwoju dny moczanowej, choroby polegającej na odkładaniu się złogów kryształków moczanów w mięśniach, w tkance podskórnej i stawach, co prowadzi do zapalenia stawów.

14. MIAŻDŻYCA

Stosowanie diety Dukana zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju miażdżycy w wyniku wzrostu cholesterolu LDL we krwi, spowodowanego nieograniczonym spożyciem, wraz z produktami zwierzęcymi – tłuszczów nasyconych i cholesterolu pokarmowego.

15. ZABURZENIA WODNO - ELEKTROLITOWE

Dieta Dukana ze względu na niedobory sodu i potasu może prowadzić do zaburzeń równowagi elektrolitowej w organizmie wraz z jej wieloma niekorzystnymi następstwami zdrowotnymi.

16. EFEKT JO-JO

Pomimo zapewnień autora diety o braku efektu jo-jo, wiele osób, które ją stosowały, szybko powróciło do swojej wagi wyjściowej.

Dlaczego dieta Dukana daje szybkie efekty pomimo braku ograniczeń ilościowych w spożywaniu żywności?

U osób stosujących tę dietę obserwuje się dość szybki i znaczny ubytek masy ciała, co jest głównym powodem jej popularności. Odpowiedź na pytanie o przyczyny osiągania szybkiego efektu jest prosta i taka sama jak w odniesieniu do wszystkich innych, zarówno zdrowych, tradycyjnych diet redukujących masę ciała, jak i tych „cudownych”. Otóż w przypadku każdej diety odchudzającej spożywa się mniej kalorii, niż wynosi tzw. należne zapotrzebowanie człowieka, a więc na pewno mniej, niż otrzymywał każdy przed rozpoczęciem odchudzania. Dotyczy to również diety Dukana ograniczającej zakres, ale nie ilość spożywanych produktów, a najważniejsze powody spożywania mniejszej ilości produktów akceptowanych w tej diecie są następujące:

  1. Monotonia diety w trzech pierwszych fazach diety białkowej nie zachęca do zwiększania objętości posiłków – ilość spożywanej żywności, a więc i jej kaloryczność jest automatycznie mniejsza.
  2. Białko daje najwyższy efekt nasycenia spośród wszystkich innych makroskładników, a więc hamuje powrót głodu i zwiększa uczucie sytości bardziej niż węglowodany i tłuszcz.
  3. Trawienie i przemiany białka w organizmie wymagają najwyższego wydatku energetycznego, a więc przy stosowaniu tej diety zwiększone jest zużycie rezerw energetycznych człowieka, czyli w tym wypadku tłuszczu, co powoduje szybszą utratę masy ciała i tkanki tłuszczowej przy tej samej ilości spożytej energii.
  4. W wyniku przemian metabolicznych białka w organizmie powstaje cała masa szkodliwych produktów, a przede wszystkim mocznik i amoniak. Brak apetytu jest objawem zatrucia organizmu produktami przemiany materii. Jeżeli jest ich zbyt wiele, pojawia się zagrożenie, że nerki nie będą w stanie sobie z nimi poradzić.
  5. Wykluczenie z jadłospisu węglowodanów chroni osoby pozostające na diecie Dukana przed możliwością pojawienia się gwałtownych wyrzutów insuliny, powodujących wzrost łaknienia.

W rezultacie pomimo braku ograniczeń ilościowych w spożywaniu posiłków, osoby stosujące dietę Dukana jedzą mało, łatwiej jest im utrzymywać ograniczenia energetyczne, a więc rzadziej rezygnują z odchudzania.

Wymierne efekty stosowania diety Dukana a diety tradycyjnej

Wysokobiałkowe diety niskowęglowodanowe, w tym dieta Dukana mogą odchudzić, dając większe spadki masy ciała i szybszą redukcję tkanki tłuszczowej w porównaniu z tradycyjnymi dietami redukującymi w tym prozdrowotną dietą śródziemnomorską, ale tylko przez okres 6-12 miesięcy.

W ostatnich latach ukazało się wiele poważnych prac naukowych nt. zastosowania diet niskowęglowodanowych/wysokobiałkowych w leczeniu otyłości. Z badań tych wynika, że diety oparte na zasadzie "jedz ile chcesz, ale nie, co chcesz, lecz wyłącznie mięso" są tylko przez krótki okres skuteczniejsze niż tradycyjne – niskotłuszczowe i niskokaloryczne.

Dieta Dukana

Przeważająca część naukowców uważa, że największy wpływ na redukcję masy ciała ma deficyt kaloryczny, a nie skład diety. W raporcie Dietary Guidelines for Americans z 2010 eksperci podają, iż diety zawierające powyżej 35% białka i poniżej 45% węglowodanów nie są bardziej efektywne niż diety z kontrolowaną ilością kalorii, ale mogą pogarszać stan zdrowia, a zatem nie powinny być rekomendowane w odchudzaniu.

Zgodnie z powszechnie przyjętymi rekomendacjami w leczeniu nadwagi i otyłości podstawą postępowania jest zmiana stylu życia, a więc ograniczenie spożycia kalorii oraz zwiększenie wydatku energetycznego.

*           *           *

Według rekomendacji Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization), towarzystw naukowych i norm przyjętych przez poszczególne kraje, dieta zgodna z zasadami prawidłowego żywienia powinna zawierać 25-30% tłuszczu, 45-65% węglowodanów i 10-15% białka. U osób z nadwagą i otyłością niezbędne jest ograniczenie spożycia kalorii w stosunku do tzw. należnego zapotrzebowania energetycznego wynoszące 500-1000 kcal/dobę, co umożliwia tygodniowo ubytek masy ciała o 0,5-1 kg. Indywidualne zapotrzebowanie energetyczne zależy od wielu czynników i dlatego poziomy energetyczne diet odchudzających powinny być ustalane indywidualnie. W tradycyjnej, zdrowej diecie niskokalorycznej np. wzorowanej na diecie śródziemnomorskiej, zalecane jest ograniczenie spożycia tłuszczów, zwłaszcza zwierzęcych i produktów węglowodanowych, ale tych o wysokim indeksie glikemicznym oraz zwiększenie spożycia warzyw i wody. W świetle dotychczasowych badań i rekomendacji za dietę bezpieczną i skuteczną, jeżeli jest stosowana zgodnie z zaleceniami, uznawana jest tradycyjna dieta niskoenergetyczna, a jedyną dietą o udowodnionym działaniu prozdrowotnym jest dieta śródziemnomorska.

Do góry