Zamów LightBox
LightBox to całodzienne zestawy pięciu posiłków:
  • o pełnej wartości odżywczej
  • dostarczanych do klienta kurierem
  • dla chcących się zdrowo odżywiać
    lub zdrowo i efektywnie schudnąć
Miasta, w których od października można zamawiać zestawy LightBox:

RYSUNEK MIESIĄCA

 

Gdzie LightBox jest dostępny?
Gdzie LightBox jest dostępny
Zamów LightBox

Dieta cukrzycowa

Dieta cukrzycowa, a właściwie dieta przeciwcukrzycowa należy do najważniejszych czynników profilaktyki i leczenia – szczególnie w pierwszym etapie rozwoju – cukrzycy. Dieta taka, powinna być bilansowana zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Przy prawidłowo skomponowanej diecie przeciwcukrzycowej, niepotrzebna jest suplementacja witaminami lub składnikami mineralnymi.

Dieta przeciwcukrzycowa

@ Konstantin Yuganov - Fotolia.com

Według definicji przyjętej w 1999 roku przez grupę konsultacyjną Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO) cukrzyca jest chorobą metaboliczną charakteryzującą się hiperglikemią czyli wzrostem ponad normę poziomu cukru we krwi wynikającym z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia w cukrzycy prowadzi do uszkodzeń, zaburzeń czynności i niewydolności różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, układu nerwowego, serca i naczyń krwionośnych.

Zgodnie z klasyfikacją przyjętą przez Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne (ang. American Diabetes Association, ADA) i WHO cukrzyca dzieli się na cztery grupy – cukrzycę typu 1 i 2, inne typy cukrzycy oraz cukrzycę ciężarnych:

  • Cukrzyca typu 1 jest następstwem niszczenia komórek β trzustki, zwykle prowadzącej do bezwzględnego niedoboru insuliny. 
  • Cukrzyca typu 2 spowodowana jest insulinoopornością i/lub defektem wydzielania insuliny, co zależy od okresu zaawansowania choroby, w której stopniowo dochodzi do coraz większego defektu komóreki β, jak również od czynników środowiskowych i genetycznych. Insulinooporność spowodowana przez otyłość najczęściej o wiele lat wyprzedza wystąpienie jawnej cukrzycy – stężenie glukozy narasta stopniowo nie dając we wczesnym okresie żadnych objawów, co powoduje opóźnienie rozpoznania. Powoli rozwija się cukrzyca, a dieta, najczęściej bardzo nieprawidłowa, temu sprzyja. Ta zależna od prowadzonego stylu życia, przede wszystkim od diety, postać cukrzycy stanowi obecnie około 85% wszystkich przypadków choroby.
  • Inne typy cukrzycy stanowią niewielką, kilkuprocentową grupę, do której zalicza się cukrzyce charakteryzujące się defektami genetycznymi komórki β, np. cukrzyca MODY (ang. Maturity Onset Diabetes of Young), bardzo długo zaliczana do cukrzycy typu 2, występująca u ludzi młodych czy insulinozależna cukrzyca LADA (ang. Latent Autoimmune Diabetes in Adults), autoimmunologiczna postać cukrzycy zbliżona do postaci typu 1, ujawniająca się przede wszystkim u ludzi szczupłych w wieku między 25 a 55 rokiem życia(stąd też jej nazwa: ukryta autoimmunologiczna cukrzyca dorosłych). Do grupy „innych cukrzyc” zalicza się również cukrzyce spowodowane defektami genetycznymi działania insuliny, chorobami wewnątrzwydzielniczymi trzustki, zaburzeniami endokrynologicznymi, lekami, substancjami chemicznymi, a także zakażeniami.
  • Cukrzyca ciężarnych może być zarówno cukrzycą typu 1 jak i 2 – zaburzenia metabolizmu węglowodanów rozwijają się w czasie ciąży lub wtedy rozpoznawane są po raz pierwszy. Przestrzeganie odpowiedniej diety w tym okresie oraz w czasie odchudzania po ciąży, gdy dziecko karmione jest sztucznie ma szczególne znaczenie.

Ze względu na rosnącą na całym świecie zapadalność na cukrzycę, stała się ona ogólnoświatowym problemem medyczno-społecznym dotyczącym 5-7% populacji świata. W 2009 roku Międzynarodowa Federacja ds. Cukrzycy (IDF) oszacowała liczbę chorych na 285 mln, prognozując dalszy wzrost zachorowań. Przewiduje się, że do roku 2025 liczba ta wzrośnie do ponad 380 mln, a do 2030 roku – 438 mln.

W Polsce cukrzycę stwierdza się u ok. 5% populacji, czyli u ponad 2 mln osób, z czego około 25% stanowią chorzy nieświadomi swojej choroby. Prognozuje się, iż w ciągu najbliższych 15-20 lat nastąpi podwojenie liczby chorych.

Największy wzrost zachorowań na cukrzycę typu 2 obserwuje się w krajach rozwijających się, w których wzrost ten dotyczy głównie osób w wieku 45-64 lata, w nieco mniejszym stopniu najstarszych grup wiekowych i w najmniejszym osób poniżej 45 roku życia. W krajach rozwiniętych największy wzrost liczby przypadków zachorowań występuje wśród najstarszej grupy wiekowej, a więc u ludzi powyżej 65 roku życia, mniejszy w grupie wiekowej 45-64 lata, a wśród osób 20-44 letnich wskaźnik zachorowalności nie ulega istotnej zmianie.

Obliczono, że cukrzyca skraca czas życia chorego średnio o 6-10 lat.

Wydłużony czas przeżywalności ludzi, zwiększenie liczby osób należących do niektórych mniejszości etnicznych charakteryzujących się wysoką zachorowalnością z powodu cukrzycy, poprawa wykrywalności tej choroby i obniżenie progu glikemii (ze 140 mg% do 126 mg%), potrzebnego do jej rozpoznania, a przede wszystkim epidemia otyłości, która powoli obejmuje wszystkie kontynenty, a której sprzyja brak aktywności fizycznej i wysokokaloryczna, niezdrowa dieta, to główne przyczyny wzrostu zachorowalności na cukrzycę typu 2 w ostatnim czasie.

Otyłość a cukrzyca

@ Gennadiy Poznyakov - Fotolia.com

Otyłość trzykrotnie zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy. Dieta ma tu więc podstawowe znaczenie. Ponad 90% osób chorujących na cukrzycę typu 2 to ludzie otyli. Jednocześnie chorzy z cukrzycą na odpowiedniej diecie mający prawidłową wagę, żyją średnio 8 lat dłużej niż osoby z cukrzycą, które są otyłe.

Objawy wskazujące na możliwość rozwoju cukrzycy to: wzmożone pragnienie, wielomocz, osłabienie, pojawienie się zmian ropnych na skórze oraz stany zapalne narządów moczowo-płciowych.

Wśród powikłań cukrzycy najistotniejsze są powikłania sercowo-naczyniowe: choroba niedokrwienna serca, choroby naczyniowe mózgu i miażdżyca tętnic kończyn dolnych.

Na podstawie szeroko zakrojonych badań epidemiologicznych wykazano, że ryzyko zawału u chorych na cukrzycę bez objawów choroby niedokrwiennej serca jest takie samo jak u osób, które przebyły już zawał serca, a nie chorowali na cukrzycę i jest przy tym w obu grupach 3-4 krotnie wyższe niż w populacji ogólnej oraz większe u kobiet niż u mężczyzn.

Uznano więc, że cukrzyca typu 2 w zakresie ryzyka jest epidemiologicznym równoważnikiem choroby niedokrwiennej serca i tak powinna być traktowana w programie prewencji i leczenia, między innymi poprzez zalecenie stosowania diety niskocholesterolowej, w tym wzorowanej na diecie śródziemnomorskiej.

Zgodnie ze standardami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego cukrzycę stwierdza się, gdy:

  • glikemia, tzw. przygodna, oznaczona we krwi pacjenta o dowolnej godzinie, równa jest lub wyższa niż 200 mg/dl, przy równoczesnej obecności typowych objawów cukrzycy,
  • glikemia na czczo dwukrotnie stwierdzona w badaniu, przekracza 126 mg/dl,
  • glikemia zbadana w 120 minucie doustnego testu obciążenia glukozą równa jest lub przekracza wartość 126 mg/dl.

W celu objęcia profilaktyką pacjentów zagrożonych większym ryzykiem incydentów naczyniowo-sercowych z powodu podwyższonych poziomów glikemii, a niespełniających kryteriów dla rozpoznania cukrzycy wprowadzono pojęcie stanu przedcukrzycowego. Stan ten to nieprawidłowa glikemia na czczo, tj.w granicach 100-125 mg/dl oraz nieprawidłowa tolerancja glukozy, rozpoznawana, jeżeli 2 godziny po doustnym obciążeniu glukozą wartości glikemii wynoszą 140-199 mg/dl.

Rozpoznanie stanu przedcukrzycowego jest światełkiem ostrzegawczym, nakazującym wprowadzenie profilaktyki cukrzycy, czyli dietę, modyfikację innych elementów stylu życia i redukcję masy ciała w przypadku otyłości. Stany przedcukrzycowe i chorzy na cukrzycę typu 2 w początkowym etapie zaawansowania choroby nie wymagają leczenia farmakologicznego. Wystarczy przestrzeganie zdrowej, prawidłowo zbilansowanej diety przeciwcukrzycowej – może w tym pomóc stosowanie diety śródziemnomorskiej i podniesienie aktywności fizycznej. W przypadku uzyskania podwyższonych wartości cukru we krwi należy zastanowić się nad swoim dotychczasowym trybem życia i sposobami na jego zmianę w tym modyfikację nawyków żywieniowych w celu uregulowania gospodarki węglowodanowej, tłuszczowej i ciśnienia tętniczego krwi oraz osiągnięcia prawidłowej masy ciała.

Jest to konieczne również dlatego, że nawet lekko podwyższone poziomy glikemii nasilają progresję miażdżycy i predysponują do rozwoju chorób na jej podłożu. Dopiero w razie nieskuteczności w/w działań wprowadzane jest równolegle leczenie doustnymi lekami hipoglikemizującymi i – na dalszym etapie rozwoju choroby – insulinoterapia oraz ścisła kontrola rodzaju i ilości zjadanych produktów i potraw w oparciu o system wymienników dietetycznych, czyli restrykcyjna dieta cukrzycowa. Dla większości chorych na cukrzycę 2 dieta 1500 kcal jest wystarczająca, aby skutecznie schudnąć.

Dieta przeciwcukrzycowa wcale nie musi być restrykcyjna, monotonna i niesmaczna. To po prostu zdrowy sposób odżywiania się, zalecany każdemu, komu zależy na dobrej kondycji fizycznej i umysłowej oraz zgrabnej sylwetce.

Składniki odżywcze w diecie przeciwcukrzycowej

Dieta przeciwcukrzycowa, aby była skuteczna w profilaktyce i leczeniu cukrzycy, musi zawierać podstawowe składniki odżywcze w określonych proporcjach:

  • węglowodany

Spożyte węglowodany w największym stopniu podnoszą poziom glukozy we krwi, gdyż w 100% zamieniają się w glukozę. Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego z 2012 roku składnik ten powinien dostarczać 45-50% wartości energetycznej diety. Powinny to być węglowodany o niskim indeksie glikemicznym (IG < 50). Spożycie węglowodanów prostych (cukrów) powinno być ograniczone do minimum, łącznie z wykluczeniem ich z diety. Najlepiej przyzwyczaić się do niesłodzenia potraw lub ostatecznie używać słodzików na bazie stewii czy aspartamu. Ważna jest także zawartość błonnika w diecie, która powinna wynosić 20-40 g/dzień. Błonnik daje uczucie sytości, zmniejsza wchłanianie tłuszczu i glukozy z przewodu pokarmowego, zapobiega gwałtownemu wzrostowi glukozy we krwi.

  • tłuszcze

Tłuszcze w bardzo nieznacznym stopniu, bo tylko w 10% podnoszą poziom glukozy we krwi. Składnik ten powinien dostarczać 30-35% całodziennej energii, w tym nasycone kwasy tłuszczowe – nie więcej niż 10% lub 7% w przypadku podniesionego poziomu „złego” cholesterolu. 10-15% energii powinny stanowić tłuszcze jednonienasycone, a 6-10% – tłuszcze wielonienasycone, w tym 5-6% – kwasy tłuszczowe omega-6 i 1-2 – kwasy Ω-3. Ilość cholesterolu w całodziennej diecie powinna być zmniejszona do maksymalnych wartości – 300 lub 200 mg. Jak w każdej prozdrowotnej, a więc nie tylko przeciwcukrzycowej, diecie należy ograniczyć spożycie izomerów trans kwasów tłuszczowych.

  • białka

Białko może wpływać na podwyższenie poziomu glukozy we krwi, jeżeli spożywa się je w nadmiarze. Normalnie około 50% białka z diety jest zamieniane jest na glukozę. Udział energetyczny białek w diecie powinien wynosić 15-20%, przy czym prawidłowy stosunek białka zwierzęcego do białka roślinnego wynosi 1:1.

Stosując dietę przeciwcukrzycową powinno się spożywać 4-6 posiłków dziennie, regularnie, w jednakowych odstępach czasowych, najlepiej co 3 godziny, przy czym najważniejsze jest śniadanie i kolacja.

Najniższy poziom cukru we krwi zdrowego człowieka występuje nad ranem, około godziny 3.30. Natomiast około godziny 5.00 zaczynają działać hormony przeciwstawne do działania własnej insuliny i poziom cukru zaczyna się podnosić, nawet jeżeli dotyczy to osób chorych na cukrzycę, przyjmujących lekarstwa. Dlatego najlepiej jest zaczynać dzień od śniadania – im wcześniej jest ono spożyte, tym lepiej. Na poziom porannego cukru we krwi ma też wpływ nocna wątrobowa nadprodukcja glukozy, bardzo częsta w cukrzycy typu 2, związanej z otyłością.

Bardzo duże znaczenie ma również godzina spożywania i jakość ostatniego posiłku, a także złe przyzwyczajenia wieczornego podjadania przed telewizorem – chipsów czy paluszków. W cukrzycy leczonej insuliną ostatni posiłek powinien być jedzony tuż przed snem, aby zapobiec spadkowi cukru we krwi w czasie snu.

Co wolno, a czego lepiej unikać stosując dietę przeciwcukrzycową – zalecenia ogólne

  • W diecie przeciwcukrzycowej ograniczeniu wymaga dodawany cukier, a najlepiej go w ogóle wyeliminować, rezygnując ze słodzenia potraw i napojów.
  • Należy też całkowicie odstawić alkohol, który hamuje uwalnianie glukozy z wątroby i sprzyja niedocukrzeniu.
  • Dieta przeciwcukrzycowa powinna uwzględniać jak najwięcej produktów o niskim indeksie glikemicznym, a przede wszystkim warzyw, bogatych w błonnik.
  • Ważna jest technika przygotowywania potraw. Wszystkie produkty bardziej rozgotowane i rozdrobnione znacznie łatwiej uwalniają cukier do krwi.
  • Jak najmniej przetworzone kasze i ryż należy gotować w proporcjach: około 1,5 części wody do 1 części produktu, aż do całkowitego wchłonięcia przez niego wody. Lepiej więc zrezygnować z kupowania kaszy czy ryżu przeznaczonego do gotowania w torebkach. Makaron powinien być półtwardy, a warzywa chrupiące.
  • Aby utrudnić wchłanianie się węglowodanów z chleba, kaszy czy ziemniaków, powinniśmy do każdego głównego posiłku dodać surowe warzywa w ilości przynajmniej 0,5 kg dziennie. Najkorzystniejsze śniadanie to kanapki z pieczywa np. typu graham z chudą wędliną lub chudym serem czy rybą, ale koniecznie z warzywami.
  • Dieta osób z cukrzycą typu 2 i nadwagą powinna zawierać owoce, ale w ilości nie większej niż 250 g, najlepiej w II śniadaniu lub podwieczorku, przy czym należy wybierać owoce o niższej zawartości cukru, np. grapefruity, melony, arbuzy zamiast bananów, winogron i śliwek. Należy pamiętać, że suszone owoce są znacznie bardziej słodkie od surowych, czyli jednorazowo można ich zjeść znacznie mniej niż świeżych. Jednocześnie dla utrzymania właściwej glikemii bardziej korzystnie jest jeść owoce niż pić otrzymywane z nich soki.
  • Tłuszcze zwierzęce prawie nie podnoszą glukozy we krwi, ale podnoszą poziom cholesterolu, a więc ich zawartość musi być również bacznie kontrolowana w codziennej diecie. Cukrzyca katalizuje wzrost cholesterolu jak i trójglicerydów. W związku ze skłonnością chorych do przedwczesnej miażdżycy i jej powikłań należy unikać tłuszczów zwierzęcych, podobnie jak w każdej diecie prozdrowotnej, w tym diecie niskocholesterolowej wzorowanej na diecie śródziemnomorskiej. Szczególnie zalecane są tu ryby, działające przeciwmiażdżycowo pod warunkiem, że są one przygotowywane bez tłuszczu i w temperaturze nie wyższej niż 100 st. C. Smażone ryby tracą swoje przeciwmiażdżycowe działanie i są bardziej kaloryczne. Ryby, zwłaszcza morskie, z uwagi na wysoką zawartość kwasów omega Ω-3 i jodu powinno się spożywać przynajmniej 2 razy w tygodniu w porcjach po około 150 gramów.
  • Osoby z cukrzycą powinny częściej wybierać produkty świeże, a unikać wysoko przetworzonych, np. konserw mięsnych.
  • W diecie przeciwcukrzycowej korzystne jest uwzględnianie produktów bogatych w chrom, który najprawdopodobniej zwiększa skuteczność działania insuliny – orzechów, pszenicy, razowego pieczywa, ryb, wołowiny, brokułów. Poziom cukru obniża również cebula.

Co wolno, a czego lepiej unikać stosując dietę przeciwcukrzycową – zalecenia szczegółowe

Zalecenia szczegółowe – co wolno, a czego lepiej unikać w diecie chorego na cukrzycę typu 2 – przedstawia poniższa tabela.

Grupa produktów Produkty zalecane Produkty przeciwwskazane

Zbożowe

 

 

 

 

 

pieczywo razowe

płatki owsiane

chleb chrupki

musli bez cukru

kasze gruboziarniste:

- gryczana

- jęczmienna

- pęczak

- jaglana

brązowy makaron

brązowy ryż

pieczywo białe

rogaliki francuskie

krakersy

słone paluszki

 

 

 

 

 

 

 

Warzywa i owoce

 

 

 

warzywa i owoce świeże i mrożone

soki warzywne

 

 

frytki

chipsy

warzywa konserwowane

owoce w słodkich syropach

owoce kandyzowane

Nabiał

 

 

 

mleko i napoje mleczne o niskiej zawartości tłuszczu

ser biały chudy lub półtłusty

białko jaj

 

 

mleko i napoje mleczne o wysokiej zawartości tłuszczu

mleko skondensowane

zabielacze do kawy

śmietana

sery pełnotłuste

Mięso i jego produkty oraz ryby i owoce morza

 

 

 

 

 

 

 

indyki i kurczaki bez skóry

cielęcina

chuda wołowina

chuda jagnięcina

króliki

dziczyzna

ryby bez skory pieczone, gotowane, grillowane

 

 

 

 

 

tłuste mięso

tłuste wędliny w tym

- kiełbasy

- salami

- mortadela

parówki

wyroby garmażeryjne, w tym:

- gotowe mięso mielone

- pasztety

- pasztetowa

- salceson

- kaszanka

kaczka

gęś

salami

wątroba

ryby smażone na niedozwolonych tłuszczach

kawior

kalmary

krewetki

Tłuszcze

 

 

 

 

oleje zawierające jednonienasycone kwasy tłuszczowe:

- rzepakowy

- oliwa z oliwek

 

 

 

masło

smalec

słonina

margaryny twarde

olej palmowy

olej kokosowy

tłuszcze cukiernicze

Nasiona roślin

strączkowych

 

 

fasola

groch

soja

soczewica

ciecierzyca

 

 

 

 

 

Zupy

 

gotowane na warzywach i chudych wywarach mięsnych

zaprawiane śmietaną

 

Sosy

 

 

niskotłuszczowe na bazie jogurtu

 

majonez

kremy sałatkowe

tłuste sosy do mięs i ryb

 

Desery

 

 

 

 

 

 

orzechy i migdały

sałatki owocowe bez cukru

galaretki

kisiele

budynie na mleku o obniżonej zawartości tłuszczu

kremy

gotowe produkty ciastkarskie

słodycze, w tym czekolada

lody

orzechy solone

wiórki i płatki kokosowe

sosy śmietanowe

Napoje

 

 

 

kawa filtrowana lub instant

herbata

herbatniki zbożowo-owocowe bez dodatku cukru

woda

inne napoje niskokaloryczne

czekolada pitna

kawa po turecku

kawy ze śmietanką

napoje słodzone

 

Aktywność fizyczna

Stosowaniu diety przeciwcukrzycowej powinien towarzyszyć wysiłek fizyczny, najpierw umiarkowany i uzależniony od możliwości osoby chorej, podejmowany regularnie co 2–3 dni, a najlepiej codziennie. Dla większości osób z cukrzycą typu 2 może to być spacer trwający przynajmniej 1/2 godziny. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca „nordic walking”. Przykład prawidłowo zbilansowanej całodziennej diety przeciwcukrzycowej o wartości energetycznej 1500 kcal przedstawia poniższa tabela.

Posiłek Składniki posiłków Ilości

I śniadanie

chleb żytni pełnoziarnisty

margaryna miękka

szynka drobiowa

sałata zielona z rzodkiewkami i oliwą z oliwek

brzoskwinia

herbata owocowa

2 średnie kromki

1 łyżeczka

2 plasterki

salaterka

1 mała sztuka

szklanka

II śniadanie

jogurt naturalny

mieszanka musli skomponowane dowolnie z naturalnych płatków, otrąb, nasion

jabłko średnie

2/3 szklanki

6 łyżek

 

½ sztuki

Obiad

zupa z zielonego groszku

polędwiczki wieprzowe chude z ziołami prowansalskimi i 1 łyżeczką oleju rzepakowego

kasza pęczak z natką pietruszki

 

buraczki gotowane

maliny

woda mineralna z cytryną

1/2 talerza

2-3 plastry

 

3 łyżki /przed

ugotowaniem/

1 talerzyk

2/3 szklanki

1 szklanka

Podwieczorek

chleb graham

margaryna miękka

ser twarogowy chudy

sałatka z pomidorów, cebuli z oliwa z oliwek

herbata/kawa z chudym mlekiem

1 średnia kromka

1/2 łyżeczki

2 cienkie plastry

1/3 talerzyka

1/4 szklanki

Kolacja

ryż brązowy

warzywa duszone na półtwardo – cukinia, bakłażan, papryka, pomidory, cebula z 2 łyżeczkami oleju i ziołami

sok z warzyw

3 łyżki /przed

ugotowaniem/

1 talerzyk

 

1 szklanka

Zalecane menu diety dla cukrzyków, dodatkowe wskazówki żywieniowe oraz przepisy na proste i ciekawe potrawy dla osób o nieprawidłowej glikemii, wymagających stopniowego, zdrowego odchudzania można znaleźć w wielu publikacjach nt. diety przeciwcukrzycowej, diety niskocholesterolowej oraz diety śródziemnomorskiej.

 

Oto jeden z przepisów:

Papryka czerwona nadziewana mięsem z udek kurczaka, z curry

Składniki:

mięso z udek kurczaka bez skóry – 400 g

jajko – 1 szt.

papryka czerwona – 4 szt.

olej rzepakowy – 2 łyżki

curry, sól

 

Wykonanie:

Mięso posolić, dodać curry, jajko i całość dobrze wymieszać. Z papryk odciąć wierzchy, oczyścić środki z pestek i nafaszerować warzywa masą mięsną. W szerokim naczyniu do zapiekanek, z rozgrzanym uprzednio olejem, ułożyć papryki, podlać 3-4 łyżkami wody i dusić, aż farsz będzie miękki.

Smacznego:)

Do góry